به گزارش وبدا در همدان، دکتر اکرم رنجبر در گفت‌وگو با وبدا با اشاره به اهمیت پیشگیری از مسمومیت‌های ناشی از مصرف قارچ‌ها و گیاهان سمی اظهار کرد: بر اساس آمار ارائه‌شده، مسمومیت با قارچ‌ها و گیاهان سمی حدود ۷ درصد از موارد مسمومیت کشور را تشکیل می‌دهد و طی سه سال اخیر حدود یک‌هزار و ۳۴۰ مورد از این نوع مسمومیت گزارش شده است. این مسمومیت‌ها بیشتر در فصل‌های بهار و پاییز رخ می‌دهند.

وی افزود: تاکنون آمار تجمیعی و رسمی مسمومیت‌ها و فوتی‌های ناشی از مصرف قارچ‌های سمی در سال ۱۴۰۵ منتشر نشده است و برای اطلاع از آمار سه سال اخیر استان همدان، باید اطلاعات معاونت بهداشتی یا مرکز اورژانس دانشگاه علوم پزشکی همدان بررسی شود.

تشخیص قارچ سمی از خوراکی با مشاهده ظاهر امکان‌پذیر نیست

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با تأکید بر اینکه تشخیص قارچ سمی از خوراکی با مشاهده رنگ، بو، طعم یا ظاهر امکان‌پذیر نیست، تصریح کرد: روش‌های خانگی و تجربی نمی‌توانند ایمنی قارچ‌های خودرو را تضمین کنند. تشخیص دقیق گونه‌ها به بررسی‌های تخصصی قارچ‌شناسی، مطالعات ریخت‌شناسی، بررسی ویژگی‌های میکروسکوپی و در موارد لازم، آزمایش‌های مولکولی نیاز دارد.

رنجبر افزود: نوع قارچ مصرف‌شده، میزان مصرف و فاصله زمانی میان خوردن قارچ و بروز علائم، در ارزیابی شدت مسمومیت و انتخاب روش درمان اهمیت دارند. شروع سریع علائم نیز لزوماً به معنای خفیف بودن مسمومیت نیست؛ زیرا برخی سموم خطرناک، از جمله آمانیتین‌ها، ممکن است با تأخیر علائم گوارشی ایجاد کنند و در ادامه موجب آسیب شدید کبدی و کلیوی شوند.

آمانیتا، گالرینا و کورتیناریوس؛ از قارچ‌های خطرناک طبیعت

 عضو هئیت علمی   داشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به وجود گونه‌های متعدد قارچ‌های سمی اظهار کرد: برخی از این قارچ‌ها می‌توانند آسیب‌های شدید و تهدیدکننده حیات ایجاد کنند. قارچ آمانیتا فالوئیدس (Amanita phalloides)، معروف به قارچ مرگ‌آور، حاوی آمانیتین است که با اختلال در عملکرد سلول‌ها می‌تواند موجب آسیب شدید کبدی و در مواردی مرگ شود. برخی گونه‌های دیگر آمانیتا و همچنین گالرینا مارژیناتا (Galerina marginata) نیز از قارچ‌های خطرناک حاوی سموم آسیب‌رسان به کبد هستند.

 رنجبر درباره قارچ‌های جنس اینوسایب (Inocybe) توضیح داد: برخی از این گونه‌ها حاوی موسکارین هستند که با تحریک دستگاه عصبی پاراسمپاتیک می‌تواند افزایش ترشح بزاق و تعریق، تهوع، استفراغ، اسهال، کاهش ضربان قلب، افت فشار خون و مشکلات تنفسی ایجاد کند.

 وی ادامه داد: برخی گونه‌های جنس کورتیناریوس (Cortinarius)، از جمله Cortinarius orellanus، حاوی سم اورلانین هستند که می‌تواند موجب آسیب شدید کلیوی شود. علائم این نوع مسمومیت ممکن است چند روز تا چند هفته پس از مصرف ظاهر شوند و تشخیص به‌موقع را دشوار کنند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به قارچ‌های روان‌گردان از جنس سایلاسایبه (Psilocybe) نیز گفت: ترکیباتی مانند سایلو‌سایبین و سایلو‌سین در برخی از این گونه‌ها بر دستگاه عصبی مرکزی اثر می‌گذارند و می‌توانند موجب توهم، تغییرات ادراکی و اختلال در خلق‌وخو و تفکر شوند.

 رنجبر خاطرنشان کرد: سموم قارچی آثار متفاوتی بر دستگاه گوارش، کبد، کلیه و سیستم عصبی دارند؛ بنابراین، شناخت نوع قارچ و سم مربوط به آن در ارزیابی خطر و مدیریت درمان اهمیت زیادی دارد.

علائم مسمومیت ممکن است با تأخیر ظاهر شوند

 وی با اشاره به علائم مسمومیت قارچی اظهار کرد: تهوع، استفراغ، درد و گرفتگی شکم، اسهال، ضعف عمومی و سردرد از علائم شایع هستند که بسته به نوع قارچ ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت پس از مصرف بروز کنند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان افزود: در مسمومیت‌های خطرناک، به‌ویژه موارد ناشی از آمانیتین‌ها، علائم ممکن است با تأخیر چندساعته ظاهر شوند و آسیب کبدی یا کلیوی در روزهای بعد پیشرفت کند. به همین دلیل، کاهش موقت علائم گوارشی نیز لزوماً به معنای بهبودی نیست.

 رنجبر توضیح داد: آمانیتین‌ها با مهار آنزیم آر‌ان‌ای پلیمراز نوع دوم، تولید پیام‌رسان‌های ژنتیکی و ساخت پروتئین‌های ضروری سلول را مختل می‌کنند و می‌توانند موجب مرگ سلولی، به‌ویژه در بافت کبد، شوند. موسکارین نیز با تحریک بیش از حد دستگاه عصبی پاراسمپاتیک و اورلانین با آسیب پیشرونده به سلول‌های کلیوی، عوارض جدی ایجاد می‌کنند.

وی تأکید کرد: مسمومیت با قارچ‌های سمی می‌تواند از ناراحتی‌های گوارشی تا نارسایی کبد و کلیه، اختلالات عصبی و در موارد شدید مرگ را در پی داشته باشد؛ بنابراین، نباید برای بروز یا تشدید علائم منتظر ماند.

پختن، سرخ‌کردن و خشک‌کردن قارچ سمی را بی‌خطر نمی‌کند

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با  رد باورهای نادرست درباره آماده‌سازی قارچ‌های خودرو اظهار کرد: شستن، آب‌پز کردن، سرخ‌کردن، کباب‌کردن، بخارپز کردن یا خشک‌کردن قارچ‌های سمی لزوماً سموم آن‌ها را از بین نمی‌برد؛ زیرا برخی از این سموم در برابر حرارت مقاوم‌اند.

رنجبر افزود: تشخیص قارچ خوراکی از سمی به دانش تخصصی نیاز دارد و شباهت ظاهری به گونه‌های خوراکی، دلیل ایمن بودن قارچ نیست. مردم باید قارچ مورد نیاز خود را از مراکز معتبر و به‌صورت پرورشی و بسته‌بندی‌شده تهیه کنند و از مصرف قارچ‌های جمع‌آوری‌شده از طبیعت، به‌ویژه اطراف تنه درختان و چوب‌های پوسیده، خودداری کنند.

در صورت مشکوک بودن به مسمومیت، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است

 و ی با تأکید بر ضرورت اقدام سریع گفت: در صورت مصرف مشکوک قارچ خودرو، حتی اگر هنوز علائمی ظاهر نشده باشد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت یا به مرکز درمانی مراجعه کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان افزود: در صورت امکان، باقی‌مانده قارچ مصرف‌شده را برای کمک به شناسایی گونه آن به مرکز درمانی منتقل کنید و اطلاعاتی مانند زمان و میزان مصرف و محل جمع‌آوری را در اختیار پزشک قرار دهید. در صورت مصرف قارچ توسط چند نفر، همه افراد باید موضوع را جدی بگیرند؛ حتی اگر علائمی نداشته باشند.

رنجبر با هشدار درباره خوددرمانی تصریح کرد: وادار کردن فرد به استفراغ یا استفاده از روش‌های خانگی بدون توصیه پزشک می‌تواند خطرناک باشد. اقدامات درمانی، از جمله استفاده از زغال فعال و اصلاح اختلالات آب و الکترولیت، باید بر اساس ارزیابی پزشکی انجام شود. تأخیر در مراجعه می‌تواند خطر عوارض جدی را افزایش دهد.

وی در پایان تأکید کرد: ایمن‌ترین راه بهره‌مندی از خواص غذایی قارچ، استفاده از قارچ‌های پرورشی استاندارد و بسته‌بندی‌شده از مراکز معتبر است. پرهیز از مصرف قارچ‌های خودرو و مراجعه فوری به مراکز درمانی در صورت احتمال مسمومیت، می‌تواند از بروز عوارض جبران‌ناپذیر جلوگیری کند.